Cystersi (łac. Cistercenses, pełna łacińska nazwa Ordo Cisterciensis, skrót OCist.) – zakon katolicki, wywodzący się z benedyktynów i posługujący się regułą benedyktyńską, założony w 1098 przez Roberta z Molesme, pierwszego opata z Cîteaux (obecnie Saint-Nicolas-lès-Cîteaux) we Francji. Nazwa zakonu pochodzi od łacińskiej nazwy tego właśnie miejsca (Cistertium). Pierwsze klasztory powstały w La Ferte (1113), Pontigny (1114), Clairvaux (1115) i Morimond (1115).

Historia zakonu cystersów zaczyna się w wieku XI, czasów, w których w Europie rozwijało się rozluźnienie życia duchownych. Niezadowolona z ówczesnych reform grupa mnichów z zakonu benedyktynów z francuskiego opactwa Molesmes chcąc powrócić do pierwotnej reguły św. Benedykta, postanowiła utworzyć nowy klasztor. 21 zakonników pod przewodnictwem opata Roberta z Molesmes osiadła koło Dijon, tworząc tzw. "nowy klasztor", nazwany później Citeaux (od łac. Cistercium - stąd wzięła się nazwa zakonu). Zdarzenie to przypadło na dzień 21 marca 1098 roku i tą właśnie datę uważa się za początek zakonu cystersów.
Reguła cystersów zobowiązywała do surowej ascezy, skromnego pożywienia, rezygnacji z beneficjów. Podstawą utrzymania stała się praca na roli. Liturgię pozbawiono wystawności. Zakon zwalczał herezje, organizował wyprawy krzyżowe, zakładał zakony rycerskie np.: aleantara, templariusze, bracia dobrzyńscy zwani Fratres Milites Christi de Dobrin.
Cystersi wprowadzili u siebie instytucję konwersów, którzy nie składali ślubów. Nie obowiązywało ich oficjum godzin kanonicznych. Dużo pracowali na roli. W ten sposób mnisi mieli więcej czasu na celebrę konwentualną. Konwerci dłużej spali, łagodniej pościli. Dlatego do zakonu chętnie zgłaszali się chłopi.
Już w XIII w. cystersi przyjmowali większe posiadłości wraz z ludnością pańszczyźnianą. Rozwinęli rolnictwo i hodowlę owiec, bydła, koni. Opanowali i szerzyli sztukę ogrodnictwa i hodowli ryb. Ale w następnych wiekach gospodarka cystersów podupadła. Spowodowane to było chorobami dziesiątkującymi ludność, zbyt surowym traktowaniem robotników, powstaniem zakonów żebraczych, do których garnęła się młodzież warstw ubogich. W XIII w. cystersi zaczęli organizować studia dla zdolnych i chętnych braci. Powstawały kolegia w Montpelier, Tuluzie, Wyrzburg, Kolonii. Opactwa liczące ponad 80 członków zobowiązywane były do prowadzenia kursów arlium i teologii.
W roku 1322 papież Benedykt XII bullą "Fulgens sient stella" zobowiązał klasztory powyżej 40 braci do wysyłania przynajmniej 2 studentów do Paryża. Powstawały biblioteki. W Clairvoux w końcu XII w. było już 340 rękopisów.
Szybkie rozprzestrzenianie się ideologii, którą cystersi proponowali ówczesnemu światu, spowodowało powstawanie nowych klasztorów na terenie Europy Zachodniej, Środkowej, Środkowo-wschodniej i Azji. W przeciągu 50 lat od powstania, cystersi stali się jedną z najpopularniejszych wspólnot monastycznych średniowiecznej Europy. Na ziemiach polskich pojawili się na początku lat czterdziestych XII wieku. Pierwsze ich klasztory fundowano w wielkopolskim Łeknie i małopolskim Jędrzejowie. Na terenie Europy funkcjonowały już wówczas ok. 174 opactwa. W obrębie historycznych ziem polskich, od połowy XII do końca XIII w. fundowano 26 klasztorów cysterskich linii męskiej, które rozlokowano we wszystkich historycznych dzielnicach Polski. Liczba tych klasztorów stawia nasz kraj na 7 miejscu w Europie. Wszystkie klasztory męskie były bezpośrednimi i pośrednimi filiacjami klasztorów
w Morimondzie i Clairvaux.
Warto w tym miejscu zaznaczyć, iż zakon cystersów wydał wielu uczonych, zwłaszcza teologów, kronikarzy i historyków. Wybitnymi cysterskimi teologami średniowiecza byli m.in. Wilhelm z Saint-Thierry, Aalred, Alanus ob Insulis, Joachim z Fiore, Cezary z Heisterbach. Historykami i zarazem kronikarzami byli m.in.: Konrad z Eberbach, Gunter z Poiris, Wincenty Kadłubek, Idzi z Orval, Piotr z Zittau.

 

br. Krzysztof z Mogiły

 

CZYTAJ CAŁOŚĆ

 

 

facebook

cysters 2

 

cysters